More than words

Ralthuam keng sipai

Kan tet lai khan Churachandpur( keini chuan Lamka, kan ti mai a) district chhung Manipur state ah thingtlang khua tereuh te a kan cheng a, kan khua ah chuan motor pawh a lokal khat khawp mai. Motor Jeep a lo kal a piang in kan khua chhung a naupang om zawng zawng Jeep/motor en tur chuan kan chhuak vek thin.

Thil thar deuh hlek lo thlen hian kan hmuh ngai loh anih chuan naupang ho hian ka lawm thei em em mai ani. Mikhual te hi hmuhnawm kan ti thei khop mai. Kan lawm leh kan hmuh chak em em chu sipai silai keng leh an uniform nen a lo kal te hi hmuh nawm kan ti em em a, petrolling hian an lo kal thin a, ka alwm thei thin khawp mai. Naupang ho hi kan va leng thin a, an silai te an inbiak pawhna phone te hi ropui kan ti thei hle ani.

Kan inbul ah khan sorkar in hospital tur a an sak tumah hluah loh, thok tu leh doctor te om loh na pakhat a om a, (thoktu nurse leh doctor ho chu Imphal leh Lamka vel ah an cheng thung, thok lovin hloh an la reng mai ani) tah chuan sipai ho an riak thin a, petrolling an lokal zan khat hnih vel a chang in kar khat vel a riah hnu ah, hospital hnuai ah chuan meizial bung biri, cigratte bung kan va chhar thin a, kan lawm thei khop mai.

Sipai ho an haw hnu hian eng e maw ti tak hian lunglen na kan nei ve thin ani. Sipai petrolling lokal hlan kan nghak hlel thei khop mai. Indian army hrim hrim hi kan khua hian kan ngai sang a, Assam regiment a lut tlangval then khat suty an lo haw vai tawng Hindi an hmang te hi kan ngaisang thei teh mai ania. Nula an duh duh an len chhuah pui thei leh nghal. Sipai lubok pakhat khua a suty a lo haw hi chuan Lal an ni ringawt mai.

Hun a lo liam chho zel a, kan tleirawl/rawlthar chho tih ah sipai silai keng hrim hrim huatna ka nei ta riau mai ani. Khoi ah pawh kal ila silai keng an lo pung chho zel a, sorkar sipai ai mah in hman sipai hmuh tur an lo tam zawk ta ani. Voi khat chu kan khua a meitei hel PLA ho silai keng mi 50 vel an lo kal a, an rawn in camp a, keini naupang silai keng lawm hrim hrim hian an bul hnai ah kan va kal a, ani lah chuan min lo hau hrep a, sipai nisi eng a ti gne uniform tial an hak loh aw ka ti rilru a, a hnu a kan hriat chhuah hnu in hel an lo nih vang alo nia, kan sipai lawmna a tawp tlat mai ani.

Ram buai em em ang ni si lo he ti tak a silai keng an tam hi mak ka ti thei khawp mai. An hnawksak thei ropui si. Voi khat chu Churachanpur/lamka a zin kan chak em em a, khopui ah kal ngai hek lo, Bus ah kan han chuang a, phur tak in kan kal a, motor pawh la hmu ngai si lo kha, kan han kal thla ta vung vung a, Singngat leh Lamka inkar kawng te hi nuam kan ti khop mai a, bus ah pawh hian a chung a, bungrua an dah na ah kan chuang a, hlim em em in Lamka hmu tur in ka zin anih kha.

Khua pakhat kan thleng a, silai keng sipai uniform tial ha lo mi 20 vel in min lo ti ding a, in vai in chhuk rawh u kan check dawn an ti a, kei ni a chung a chuang kan nih a vang khan chhuk pawh ka tum lova ka ngawi mai mai, M-16 silai Rambo movie leh war movie a kan hmuh thin ang hi ka hma ah hian min load khum a, i chhuk loh chuan ka kap dawn che min ti a, ka chhuk rang a sin aw. Kha ta tang kha chuan heng sipai ho hi va hnim hnai chi an ni lo tih ka hre chiang kher mai.

Mi pathum bus atang in an pawt chhuak a, thing fak in mi zawng zawng hmuh ah an commander pa tereuhte khan a vaw hrep a, an bungbut tir a, an hnung ah leh an mawng tam ah hian na deuh deuh hian a vaw hrep a, mipui hma a kha ti tak a han in vuak kher chu aw,,,.. ka ti rilru a, an sual ka ti khawp mai.

Voi khat pawh kan khua ah kan in bul lawk ah khan community hall sak zawh hlim a chhuat rora a dah la zawh fel loh a om a, silai keng pawl mi 10 vel an lo kal a, kan thenawm pa an pawt chhuak a, an vaw hrep a, an vuak ri leh an tah ri hi tu pawh hmeichhia leh naupang pawn kan hre thei vek a, an sual ka ti khop mai. Thil an ti sual a, an hrem duh an nih pawn tumah hriat phak lohvah ti se… kan rilru min ti hah thei khawp mai.

Kan hmuh tawh hi chuan emg mah min ti lo mahse ti dek in kan awm thin. Za len lo a sin aw. Vawikhat pawh ka school bang silai keng pawl ho zing a mi pakhat hian min lo cho a, a fiamthu emaw ka ti a, ka nui a, mipa inih chuan tang rawh, min ti a ka hmai ah min rawn hnek a, ka thil tih sual loh ngaihdam ka dil a min ngaidam lo zui min hrek hrep ringawt a, a sual ka ti khawp mai. He ram ah hi chuan justice a omlo khop mai. Right pawh kan nei ta lo anih hi. Kan chep a, mipui hi kan ralti reng mai ani.

India ram a om ni si, Democracy leh constitution tha ber ni a sawi ram a om ni si hian mi tam tak hi chuan liberty kan nei lova, freedom of expression of thoughts, speech, ti a fundamental rights a kan zir te chu khoi ah, om lo ang ani mai. Indo ralbuai khovel hrait a nei si lo hian, a ral muang lo em em hi chu pawi tak a ni.

Thil mak ka tih em em pakhat leh chu, America (US of A) hi khovel a hmelma nghah ber ni si, a ram chhung ral muang em em te hi mak thei ka ti khop mai. Hmelma ngah ber nisi hian sipai hmuh tur a om miah lo te hi an van nei khawp mai. Silai zorhna ah kal ila a om treuh mai.. mahse tumah a duh apiang in an lei thei lova an lei theih pawn, mi vau nan leh hel ho hman ang a pawisa dil nan a hmang a om vak lo te hi a mak thei khop mai.

Misual pawn right, criminal justice te hi an nei thei tlat mai ani. Police in min man ta se, ka lawyer ka call dawn tih chuan police pawn an man thei ngawt lo. Kawng lai a police pakhat petrolling a kal te hi, manipur vel nise chuan an silai leh an thawmhnaw an lak sak vek ang tih te ka ngaih tuah mai mai a. America ram hi chu a nawm em em na pakhat freedom tha tak nei si hian, law hnuai ah mi zawng zawng an om vek a, a nuam khop mai.

Law abiding citizens an ni a, chu chu kan ram te nen a in thlau ka ti khop mai. Emergency respond a tha si. Voi khat pawh kan thenawm ka neighborhood ah nupa in hau in sual, an pa hian chemte nen a vaulai mi pakhat in a hmu a, 911 emergency a call a, minute 3 vel tih ah police leh swat team ten kan neihborhood chu perimeter an set a, road an khar a, SWAT team ho hian ambulance leh Jail motor hmang in mi insual te nupa chu an la chhuak a, an respond tha kan ti khop mai.

Kawng lai ah accident om se, khoi lai ah pawh 911 call in la police car chu minute 1 vel ah an lo thelng zung zung mai. Kan ram ah ve thung chuan sipai silai keng tam em em si hian buaina emaw mi that tum hmu in ko ila tumah min chhanchhuak tur an lo kal kher lovang. Sipai tam na apiang a ralmuang kher lova, tlemna a piang a hlauhawm kher lo, tih hi ka hmu chhuak. Law enforcement hi kan ram leh mi ram chu a in thlau khop mai. 

Related posts

Thahnem an ngaih loh hmel mang e!

H.Vangchhia

Zu khapna dan teh fo hi

hmelthatea

Happy Birthday – RIP

dr_feelgood

22 comments

Leave a Comment